Spomenici u selu

Zlakusa, kao i ceo užički kraj, nije bila pošteđena ratnih dešavanja tokom burne prošlosti tako da u svom selu ima nekoliko spomenika koji svedoče o događajima i ljudima iz različitih perioda istorije sela. Spomenici u selu su:

Spomenik na Gradini – nalazi se na samom vrhu Gradina (931m n.v. – najviša tačka sela). Spomenik je sazidan od kamena koje se nalazilo na samoj Drežničkoj Gradini. Podigli su ga članovi Saveza boraca NOR-a sreza titovoužičkog 7. jula 1950. godine a obnovilo ga je Udruženje saveza boraca NOR-a sela Drežnika 7. jula 1976. godine. Spomenik je u obliku piramide i na samom vrhu ima petokraku. Posvećen je poginulim pripadnicima Prve užičke partizanske čete u oružanom sukobu sa nemačkim vojnim snagama pripomognutim njihovim saradnicima (šiptarskim odredom). Sa mesta gde je spomenik podignut pruža se jedinstven pogled pod 360 stepeni na celu okolinu: vrhove Zlatibora, dolinu Rzava i sela Roge i Drežnik sa jedne strane, odnosno na vrhove Ovčara, Kablara, Jelove Gore, panorame Sevojna, Požege, Zlakuse i dolinu reke Đetinje, sa druge strane. Na ovom mestu uređeno je i poletilište za paragljadere a Etno park «Terzića avlija» markirao je i staze od centra sela do spomenika tako da je ovaj vrh omiljena destinacija za sva planinarska društva koja dolaze u Zlakusu i okolinu.

U bici na Gradini, 18. avgusta 1941. godine poginuli su: Narodni heroji Milan Mijalković Čiča i Isidor Isa Baruh, kao i pet boraca: Olga Đurović, Ljubiša Vesnić, Milorad Perišić, Radoje Rade Stefanović i Radosav Bogićević.

Spomen park «Vešala» – nalazi se na ulasku u selo, sa leve strane puta, neposredno pored železničkog stajališta a pre mosta na Đetinji. Spomenik u obliku drvenih vešala posvećen je žrtvama Drugog svetskog rata, meštanima sela koji su u znak odmazde, posle bitke na Gradini, 18. Avgusta 1941. godine streljani a potom i obešeni na tom mestu od strane Nemaca i njihovih saradnika. Tom prilikom je izgubilo živote 18 nevinih žitelja sela Zlakuse i jedan iz susednog sela Drežnik. Spomenik je podignut početkom devedesetih godina prošlog veka a 18. avgust, dan kada je 18 meštana sela stradalo obeležava se danas kao Dan MZ Zlakusa.

Na ovom mestu stradali su meštani sela: Marić Velimir, Nikitović Živan, Milivoje i Milenko, Spasojević Boriša, Miladin, Milovan i Petko, Terzić Gvozden i Milisav, Tešić Milan, Milosav, Milija, Periša, Radoje, Slobodan i Tiosav, Šunjevarić Milivoje ( svi iz Zlakuse), kao i Paunović Dragomir iz Drežnika.

Spomen ploča palim meštanima sela u ratu 1941-1945. godinenalazi se na objektu nekadašnje prodavnice «GRADINA» a danas objektu marketa «Vožd» u centru sela. Ploča je podignuta 29. novembra 1958. godine od strane OOSKJ i porodica stradalih a na ploči se nalazi, pored imena 18 meštana streljanih 18. avgusta 1941. godine posle bitke na Gradini, još 12 imena stanovnika sela koji su bili žrtve Drugog svetskog rata: Pavlović Branislav i Radiša, Božić Luka i Boriša, Glišić Miloš, Ivanović Budimir i Jovan, Terzić Vidoje, Radisavljević Miodrag, Stankić Stamenko, Šunjevarić Predrag i Ljubiša.

Spomen ploča Narodnom heroju Miodragu Milovanoviću Lunu – nalazi se iznad samog magistralnog puta Beograd-Užice, u šumarku preko puta železničkog stajališta u Zlakusi. Podignuta je u znak obeležavanja mesta gde je smrtno ranjen Narodni heroj Miodrag Milovanović Lune, 27. aprila 1944. godine, u okršaju sa nemačkim vojnicima koji su bili u pratnji oklopnog nemačkog voza a prilikom miniranja pruge i zasede koju su napravili borci Druge proleterske brigade. Lune je poginuo u svojstvu zamenika komadanta Druge proleterske brigade prilikom njenog prelaska iz Bosne za Srbiju, na korak od svog rodnog sela. Spomen ploču podigao je kolektiv Užičke Gimnazije, koja nosi ime po ovom Narodnom heroju, 27. aprila 1978. godine. Sa druge strane magistrale, u spomen parku «Vešala» postavljene su i šine uskog koloseka koje simbolično predstavljaju deo stare pruge kojom je saobraćao nekad popularni voz «Ćira» a koja je toga dana bila minirana od strane partizana.

Ostali spomenici – iz perioda Drugog svetskog rata postoji i spomen ploča na imanju Ivanović u pomen stradalim ukućanima koji su zapaljeni u kući od strane okupatora. Spomen ploča na bunaru u Terzića avliji posvećena je Terzić Gvozdenu, Milivoju i Milisavu a postavljena je prilikom podizanja bunara 1953. godine od strane Terzić Milovana, Slavke i Jovanke. Od spomenika stradalim žiteljima sela pre Drugog svetskog rata sačuvani su samo nadgrobni spomenici u tri seoska groblja.

Pored ovih najznačajinijih spomenika u selu ima još nekoliko spomenika novijeg datuma. U Terzića avliji se nalaze dva spomenika izrađena od drveta u prirodnoj veličini. Prvi je od jasenovog drveta i predstavlja Gvozdena Terzića iz perioda balkanskog rata (Gvozden je izgradio današnju Terzića avliju, bio učesnik oba balkanska rata i nosilac Albanske spomenice, na njegovom domaćinstvu počela je da radi i prva seoska škola, ali doživeo je tragičnu sudbinu da ga Nemci odvedu 1941. godine sa kućnog praga sa svojim sinovcem Milisavom, mladićem od 18 godina, streljaju i obese na ulasku u selo). Drugi, od orahovog drveta, predstavlja prvi spomenik zlakuškim grnčarima, urađen je po liku grnčara Vidosava Terzića sa najstarije sačuvane fotografije na kojima su dva brata grnčara iz familije Terzić. Oba ova spomenika su rad drvodelje Miladina Lekića iz sela Šljivovica a napravljeni su 2005. godine. U selu ima i nekoliko spomen česmi iz prošlog veka a jedan od najnovijih spomenika je spomenik zlakuškom loncu koji je postavljen na ulasku u selo 2012. godine i poklon je Udruženja lončara Zlakusa (rad majstora grnčara Sarvan Borka).

 

Najnovija brošura

brosura_m